हालै भोटेकोशी र त्रिशुली नदीमा आएको अकल्पनीय र विनाशकारी बाढीले रसुवा, स्याफ्रुबेसी, टिमुरे, नुवाकोट, धादिङ हुँदै मध्य नेपालको तराई क्षेत्रसम्म अपूरणीय क्षति पुर्याएको छ । समुद्रमा अकस्मात् आउने विनाशकारी आँधीलाई ‘सुनामी’ भनिएझैँ, पत्रकार केदार शर्माले हिमाली क्षेत्रमा देखिएको यो अकस्मात् र भयावह जलविपत्तिलाई ‘हिमाली सुनामी’ को संज्ञा दिएका छन् । सम्भवतः वि.सं. २०७२ को महाभूकम्पपछि जनधनको यति ठूलो क्षति गराउने यो नै सबैभन्दा ठूलो विपद् बनेको छ । पछिल्लो प्रारम्भिक विवरण अनुसार ७८ जनाभन्दा बढीको ज्यान गइसकेको छ भने सयौँ सर्वसाधारण, सुरक्षाकर्मी र विदेशी पर्यटकहरू अझै बेपत्ता छन् ।
त्रिविका भूगर्भशास्त्री डा. रञ्जन दाहालका अनुसार यति ठूलो, अग्लो र विस्फोटक रूपमा माथिल्लो भागबाट बाढी आएको नेपालमा सम्भवतः पहिलोपटक देखिएको हो । बाढीको मुख्य स्रोत भोटेकोशी देखिए तापनि यो ल्हेन्दे खोलाबाट प्रकट भएको अनुमान गरिएको छ । विपत्तिको वास्तविक कारणबारे अझै स्पष्टता आउन सकेको छैन । कतिपयले यसलाई जलवायु परिवर्तनका कारण हिमताल विस्फोट (ग्लोफ) भएको ठानेका छन् भने चिनियाँ पक्षले तिब्बती क्षेत्रमा गएको ५ म्याग्निच्युडभन्दा कमको भूकम्पका कारण बाढी आएको हुनसक्ने प्रारम्भिक आकलन गरेको छ ।
नेपाल र चीनबीच विपद्को समयमा तत्काल सूचना आदानप्रदान गर्ने सम्झौता भए तापनि यसपटक त्यो संयन्त्र प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन सकेन । चीन–नेपाल सीमा क्षेत्रमा उत्पन्न यस गम्भीर सङ्कटप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पनि चासो देखाएका छन् । चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले उपप्रधानमन्त्रीलाई नै सीमा क्षेत्रको अवस्था बुझ्न पठाउने निर्णय गरेका छन् भने भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले आफ्ना नेपाली समकक्षीलाई फोन गरी सहयोगको प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।
यतिवेला हाम्रो पहिलो र अनिवार्य कर्तव्य भनेको प्रभावित क्षेत्रमा तीव्र रूपमा खोज, उद्धार तथा राहत सामग्री पुर्याउनु हो । सिङ्गो जिल्लाहरूसँगको सम्पर्क विच्छेद भएकाले उद्धार कार्य निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ । यस्तो परिस्थितिमा सङ्घीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारबीच बलियो समन्वय हुनु आवश्यक छ । सरकारको अभियानमा सम्पूर्ण राजनीतिक दल, निजी क्षेत्र, पेसाकर्मी, नागरिक समाज र स्थानीय समुदाय एक ढिक्का भएर जुट्नुपर्छ ।
तराई-मधेसमा आउने बाढी होस् या हिमाल-पहाडमा जाने पहिरो र सुनामी—यी सबै विपत्तिमा नेपालीको असली सामर्थ्य भनेकै हाम्रो सामूहिक एकता र मानवता हो । राजनीतिक, सामाजिक वा क्षेत्रीय मतभेदहरूलाई पूर्ण रूपमा बिर्सेर आपसमा हातेमालो गर्ने समय यही हो । हाम्रा आफ्ना नागरिकका साथै नेपाल भ्रमणमा आएका विदेशी पर्यटकहरूको सुरक्षा र उद्धारमा प्रतिबद्ध हुनु हाम्रो दायित्व हो ।
विपद्पछिको उद्धार र राहतलगत्तै हामीले दीर्घकालीन समाधानतर्फ सोच्नैपर्छ । लेखक रमेश भुसालले औँल्याएझैँ मेलम्ची, रोशी र सेती बाढीको इतिहास बोकेको देशले हरेक विपत्तिलाई ‘अकल्पनीय’ भनेर पन्छिन मिल्दैन । केही घण्टामै बगेर नष्ट भएका भौतिक पूर्वाधारहरू पुनः निर्माण गर्न दशकौँ लाग्न सक्छ । तसर्थ, उद्धार कार्यपछि नेपाल तथा अन्तर्राष्ट्रिय जगत्का विज्ञहरूलाई आमन्त्रण गरी हिमाली क्षेत्रको जोखिमबारे गहिरो अनुसन्धान गराउनु आवश्यक छ ।
हाम्रा हिमालहरू हाम्रा अमूल्य सम्पत्ति हुन्, तर प्रकृतिको संरक्षण र जोखिमको सही व्यवस्थापन गर्न सकिएन भने यिनै हिमालले ठूलो सङ्कट निम्त्याउन सक्छन् । संयोगले जो-जो हामी बाँचेका छौँ, हाम्रा आफन्त सुरक्षित छन्, हामी सबैले आफ्नो दायित्व बोध गरौँ । मानवीय परीक्षाको यो कठिन घडीमा पुनः एकपटक जुटौँ र ‘हिमाली सुनामी’ का सबै पीडितहरूलाई मन खोलेर सहयोग गरौँ ।
